一、选择题:1~10 小题,每小题 5 分,共 50 分。下列每题给出的四个选项中,只有一个选项是符合题目要求的。
(1) 曲线 $y = x\ln\left(e + \dfrac{1}{x-1}\right)$ 的斜渐近线方程为( )
(A) $y = x + e$
(B) $y = x + \dfrac{1}{e}$
(C) $y = x$
(D) $y = x - \dfrac{1}{e}$
查看答案与解析
【答案】(B)
【解析】
斜渐近线设为 $y = kx + b$。
$k = \lim\limits_{x \to \infty} \dfrac{y}{x} = \lim\limits_{x \to \infty} \ln\left(e + \dfrac{1}{x-1}\right) = \ln e = 1$。
$b = \lim\limits_{x \to \infty} (y - kx) = \lim\limits_{x \to \infty} \left[x\ln\left(e + \dfrac{1}{x-1}\right) - x\right] = \lim\limits_{x \to \infty} x\ln\left(1 + \dfrac{1}{e(x-1)}\right)$。
利用等价无穷小 $\ln(1 + u) \sim u$ ($u \to 0$),得:
$b = \lim\limits_{x \to \infty} x \cdot \dfrac{1}{e(x-1)} = \dfrac{1}{e}$。
故斜渐近线方程为 $y = x + \dfrac{1}{e}$,选 (B)。
(2) 若微分方程 $y'' + ay' + by = 0$ 的解在 $(-\infty, +\infty)$ 上有界,则( )
(A) $a < 0,\, b > 0$
(B) $a > 0,\, b > 0$
(C) $a = 0,\, b > 0$
(D) $a = 0,\, b < 0$
查看答案与解析
【答案】(C)
【解析】
特征方程为 $r^2 + ar + b = 0$。
若特征根具有非零实部 $\alpha \neq 0$,则通解中含有 $e^{\alpha x}$,在 $x \to +\infty$ 或 $x \to -\infty$ 必无界;
若特征方程有二重零根 $r = 0$,通解为 $y = C_1 + C_2 x$,含 $x$ 项在实数轴上亦无界。
因此,解在全实轴 $(-\infty, +\infty)$ 上有界的充分必要条件是特征根为一对共轭纯虚数 $r = \pm i\omega\;(\omega > 0)$。
代入特征方程得 $r^2 + \omega^2 = 0$,故一次项系数 $a = 0$,常数项 $b = \omega^2 > 0$。选 (C)。
(3) 已知 $y = f(x)$ 由 $\begin{cases} x = 2t + |t| \\ y = |t|\sin t \end{cases}$ 确定,则( )
(A) $f(x)$ 连续,$f'(0)$ 不存在.
(B) $f'(0)$ 存在,$f'(x)$ 在 $x = 0$ 处不连续.
(C) $f'(x)$ 连续,$f''(0)$ 不存在.
(D) $f''(0)$ 存在,$f''(x)$ 在 $x = 0$ 处不连续.
查看答案与解析
【答案】(C)
【解析】
当 $t > 0$ 时,$x = 3t,\, y = t\sin t \implies f(x) = \dfrac{x}{3}\sin\dfrac{x}{3}$;
当 $t < 0$ 时,$x = t,\, y = -t\sin t \implies f(x) = -x\sin x$。
$f'_+(0) = \lim\limits_{x \to 0^+} \dfrac{\frac{x}{3}\sin\frac{x}{3}}{x} = 0$,同理 $f'_-(0) = 0$,故 $f'(0) = 0$。
导函数:当 $x > 0$ 时 $f'(x) = \dfrac{1}{3}\sin\dfrac{x}{3} + \dfrac{x}{9}\cos\dfrac{x}{3}$;当 $x < 0$ 时 $f'(x) = -\sin x - x\cos x$。
显然 $\lim\limits_{x \to 0} f'(x) = 0 = f'(0)$,因此 $f'(x)$ 连续。
再考察二阶导:
$f''_+(0) = \lim\limits_{x \to 0^+} \dfrac{f'(x) - 0}{x} = \dfrac{1}{9} + \dfrac{1}{9} = \dfrac{2}{9}$;
$f''_-(0) = \lim\limits_{x \to 0^-} \dfrac{f'(x) - 0}{x} = -1 - 1 = -2$。
左右二阶导数不等,故 $f''(0)$ 不存在。选 (C)。
(4) 已知 $a_n < b_n \; (n = 1, 2, \dots)$。若级数 $\sum\limits_{n=1}^\infty a_n$ 与 $\sum\limits_{n=1}^\infty b_n$ 均收敛,则“$\sum\limits_{n=1}^\infty a_n$ 绝对收敛”是“$\sum\limits_{n=1}^\infty b_n$ 绝对收敛”的( )
(A) 充分必要条件
(B) 充分不必要条件
(C) 必要不充分条件
(D) 既不充分也不必要条件
查看答案与解析
【答案】(A)
【解析】
由 $a_n < b_n$ 知 $b_n - a_n > 0$。
因为级数 $\sum a_n$ 与 $\sum b_n$ 均收敛,所以级数 $\sum (b_n - a_n)$ 收敛且为正项级数,正项级数收敛必绝对收敛。
由绝对收敛级数的线性运算性质:
若 $\sum a_n$ 绝对收敛,则 $b_n = a_n + (b_n - a_n)$,故 $\sum b_n$ 也绝对收敛;
反之,若 $\sum b_n$ 绝对收敛,则 $a_n = b_n - (b_n - a_n)$,故 $\sum a_n$ 亦绝对收敛。
因此互为充分必要条件。选 (A)。
(5) 已知 $n$ 阶矩阵 $A, B, C$ 满足 $ABC = O$,$E$ 为 $n$ 阶单位矩阵。记矩阵
$$\begin{bmatrix} O & A \\ BC & E \end{bmatrix},\quad \begin{bmatrix} AB & C \\ O & E \end{bmatrix},\quad \begin{bmatrix} E & AB \\ AB & O \end{bmatrix}$$
的秩分别为 $r_1, r_2, r_3$,则( )
(A) $r_1 \le r_2 \le r_3$
(B) $r_1 \le r_3 \le r_2$
(C) $r_3 \le r_1 \le r_2$
(D) $r_2 \le r_1 \le r_3$
查看答案与解析
【答案】(B)
【解析】
因为 $ABC = O$,利用分块初等变换:
对第一个分块矩阵:$\begin{bmatrix} O & A \\ BC & E \end{bmatrix} \xrightarrow{r_1 - A r_2} \begin{bmatrix} -ABC & O \\ BC & E \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} O & O \\ BC & E \end{bmatrix}$,其秩等于后一行块的秩,故 $r_1 = n$;
对第二个矩阵:$\begin{bmatrix} AB & C \\ O & E \end{bmatrix}$,由于第二行有单位阵 $E$,初等列变换可消去 $C$,得其秩为 $r_2 = n + r(AB)$;
对第三个矩阵:$\begin{bmatrix} E & AB \\ AB & O \end{bmatrix}$,由分块行变换消去左下角得其秩为 $r_3 = n + r(-(AB)^2)$。
根据方阵秩的性质 $r((AB)^2) \le r(AB)$,因此 $n \le n + r((AB)^2) \le n + r(AB)$,即 $r_1 \le r_3 \le r_2$。选 (B)。
(6) 下列矩阵中不能相似于对角矩阵的是( )
(A) $\begin{bmatrix} 1 & 1 & a \\ 0 & 2 & 2 \\ 0 & 0 & 3 \end{bmatrix}$
(B) $\begin{bmatrix} 1 & 1 & a \\ 1 & 2 & 0 \\ a & 0 & 3 \end{bmatrix}$
(C) $\begin{bmatrix} 1 & 1 & a \\ 0 & 2 & 0 \\ 0 & 0 & 2 \end{bmatrix}$
(D) $\begin{bmatrix} 1 & 1 & a \\ 0 & 2 & 2 \\ 0 & 0 & 2 \end{bmatrix}$
查看答案与解析
【答案】(D)
【解析】
(A) 为上三角矩阵,特征值为 $1, 2, 3$(互不相同),必可对角化;
(B) 为实对称矩阵,必可正交相似对角化;
(C) 特征值为 $1, 2, 2$。对二重特征值 $\lambda = 2$,特征矩阵 $2E - C = \begin{bmatrix} 1 & -1 & -a \\ 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{bmatrix}$,秩为 1,基础解系维度为 $3 - 1 = 2$,等于重数,故可对角化;
(D) 特征值为 $1, 2, 2$。对 $\lambda = 2$,$2E - D = \begin{bmatrix} 1 & -1 & -a \\ 0 & 0 & -2 \\ 0 & 0 & 0 \end{bmatrix}$,由于第二行有非零元素 $-2$,该矩阵秩为 2,其属于 $\lambda = 2$ 的线性无关特征向量个数为 $3 - 2 = 1 < 2$,不可对角化。选 (D)。
(7) 已知向量 $\boldsymbol{\alpha}_1 = \begin{bmatrix} 1 \\ 2 \\ 3 \end{bmatrix},\, \boldsymbol{\alpha}_2 = \begin{bmatrix} 2 \\ 1 \\ 1 \end{bmatrix},\, \boldsymbol{\beta}_1 = \begin{bmatrix} 2 \\ 5 \\ 9 \end{bmatrix},\, \boldsymbol{\beta}_2 = \begin{bmatrix} 1 \\ 0 \\ 1 \end{bmatrix}$。若 $\boldsymbol{\gamma}$ 既可由 $\boldsymbol{\alpha}_1, \boldsymbol{\alpha}_2$ 线性表示,也可由 $\boldsymbol{\beta}_1, \boldsymbol{\beta}_2$ 线性表示,则 $\boldsymbol{\gamma} =$( )
(A) $k\begin{bmatrix} 3 \\ 3 \\ 4 \end{bmatrix},\, k \in \mathbf{R}$
(B) $k\begin{bmatrix} 3 \\ 5 \\ 10 \end{bmatrix},\, k \in \mathbf{R}$
(C) $k\begin{bmatrix} -1 \\ 1 \\ 2 \end{bmatrix},\, k \in \mathbf{R}$
(D) $k\begin{bmatrix} 1 \\ 5 \\ 8 \end{bmatrix},\, k \in \mathbf{R}$
查看答案与解析
【答案】(D)
【解析】
由题意,$\boldsymbol{\gamma} = x_1\boldsymbol{\alpha}_1 + x_2\boldsymbol{\alpha}_2 = y_1\boldsymbol{\beta}_1 + y_2\boldsymbol{\beta}_2$,即 $x_1\boldsymbol{\alpha}_1 + x_2\boldsymbol{\alpha}_2 - y_1\boldsymbol{\beta}_1 - y_2\boldsymbol{\beta}_2 = \boldsymbol{0}$。
构造增广矩阵初等行变换:
$\begin{bmatrix} 1 & 2 & -2 & -1 \\ 2 & 1 & -5 & 0 \\ 3 & 1 & -9 & -1 \end{bmatrix} \to \begin{bmatrix} 1 & 2 & -2 & -1 \\ 0 & -3 & -1 & 2 \\ 0 & -5 & -3 & 2 \end{bmatrix} \to \begin{bmatrix} 1 & 0 & -3 & 0 \\ 0 & 1 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}$。
令自由未知量 $y_1 = 1$,则 $x_1 = 3,\, x_2 = -1,\, y_2 = 0$。
代入得 $\boldsymbol{\gamma} = 3\boldsymbol{\alpha}_1 - \boldsymbol{\alpha}_2 = 3\begin{bmatrix} 1\\2\\3 \end{bmatrix} - \begin{bmatrix} 2\\1\\1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1\\5\\8 \end{bmatrix}$。
故 $\boldsymbol{\gamma} = k\begin{bmatrix} 1\\5\\8 \end{bmatrix}\; (k \in \mathbf{R})$。选 (D)。
(8) 设随机变量 $X$ 服从参数为 $1$ 的泊松分布,则 $E(|X - EX|) =$( )
(A) $\dfrac{1}{e}$
(B) $\dfrac{1}{2}$
(C) $\dfrac{2}{e}$
(D) $1$
查看答案与解析
【答案】(C)
【解析】
$X \sim P(1)$,故 $EX = 1$,分布律为 $P\{X = k\} = \dfrac{e^{-1}}{k!}\; (k = 0, 1, 2, \dots)$。
$E(|X - 1|) = \sum\limits_{k=0}^\infty |k - 1| \dfrac{e^{-1}}{k!} = e^{-1}\left[ |0-1|\dfrac{1}{0!} + |1-1|\dfrac{1}{1!} + \sum\limits_{k=2}^\infty (k-1)\dfrac{1}{k!} \right]$。
其中 $\sum\limits_{k=2}^\infty (k-1)\dfrac{1}{k!} = \sum\limits_{k=2}^\infty \left(\dfrac{1}{(k-1)!} - \dfrac{1}{k!}\right) = \dfrac{1}{1!} = 1$。
代入得 $E(|X - 1|) = e^{-1}(1 + 0 + 1) = \dfrac{2}{e}$。选 (C)。
(9) 设 $X_1, X_2, \dots, X_n$ 为来自总体 $N(\mu_1, \sigma^2)$ 的简单随机样本,$Y_1, Y_2, \dots, Y_m$ 为来自总体 $N(\mu_2, 2\sigma^2)$ 的简单随机样本,且两样本相互独立。记
$$\bar{X} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n X_i,\quad \bar{Y} = \frac{1}{m}\sum_{i=1}^m Y_i,\quad S_1^2 = \frac{1}{n-1}\sum_{i=1}^n (X_i - \bar{X})^2,\quad S_2^2 = \frac{1}{m-1}\sum_{i=1}^m (Y_i - \bar{Y})^2$$
则( )
(A) $\dfrac{S_1^2}{S_2^2} \sim F(n, m)$
(B) $\dfrac{S_1^2}{S_2^2} \sim F(n-1, m-1)$
(C) $\dfrac{2S_1^2}{S_2^2} \sim F(n, m)$
(D) $\dfrac{2S_1^2}{S_2^2} \sim F(n-1, m-1)$
查看答案与解析
【答案】(D)
【解析】
根据正态抽样分布定理:
$\dfrac{(n-1)S_1^2}{\sigma^2} \sim \chi^2(n-1)$,$\dfrac{(m-1)S_2^2}{2\sigma^2} \sim \chi^2(m-1)$,且两者相互独立。
由 $F$ 分布的定义:
$F = \dfrac{\frac{(n-1)S_1^2}{\sigma^2} / (n-1)}{\frac{(m-1)S_2^2}{2\sigma^2} / (m-1)} = \dfrac{S_1^2/\sigma^2}{S_2^2/(2\sigma^2)} = \dfrac{2S_1^2}{S_2^2} \sim F(n-1, m-1)$。选 (D)。
(10) 设 $X_1, X_2$ 为来自总体 $N(\mu, \sigma^2)$ 的简单随机样本,其中 $\sigma(\sigma > 0)$ 是未知参数。若 $\hat{\sigma} = a|X_1 - X_2|$ 为 $\sigma$ 的无偏估计,则 $a =$( )
(A) $\dfrac{\sqrt{\pi}}{2}$
(B) $\dfrac{\sqrt{2\pi}}{2}$
(C) $\sqrt{\pi}$
(D) $\sqrt{2\pi}$
查看答案与解析
【答案】(A)
【解析】
由 $X_1, X_2$ 独立同分布于 $N(\mu, \sigma^2)$,可知 $X_1 - X_2 \sim N(0, 2\sigma^2)$。
令 $U = \dfrac{X_1 - X_2}{\sqrt{2}\sigma} \sim N(0, 1)$,则:
$E(|X_1 - X_2|) = \sqrt{2}\sigma E(|U|) = \sqrt{2}\sigma \int_{-\infty}^{+\infty} |u| \dfrac{1}{\sqrt{2\pi}}e^{-u^2/2}\,du = 2\sqrt{2}\sigma \int_0^\infty \dfrac{u}{\sqrt{2\pi}}e^{-u^2/2}\,du = \dfrac{2\sigma}{\sqrt{\pi}}$。
由无偏性 $E(\hat{\sigma}) = a E(|X_1 - X_2|) = a \cdot \dfrac{2\sigma}{\sqrt{\pi}} = \sigma$,解得 $a = \dfrac{\sqrt{\pi}}{2}$。选 (A)。
二、填空题:11~16 小题,每小题 5 分,共 30 分。
(11) 当 $x \to 0$ 时,函数 $f(x) = ax + bx^2 + \ln(1+x)$ 与 $g(x) = e^{x^2} - \cos x$ 是等价无穷小,则 $ab = $$-2$.
查看答案与解析
【答案】$-2$
【解析】
在 $x \to 0$ 处利用麦克劳林展开:
$f(x) = ax + bx^2 + \left(x - \dfrac{x^2}{2} + o(x^2)\right) = (a+1)x + \left(b - \dfrac{1}{2}\right)x^2 + o(x^2)$;
$g(x) = (1 + x^2 + o(x^2)) - \left(1 - \dfrac{x^2}{2} + o(x^2)\right) = \dfrac{3}{2}x^2 + o(x^2)$。
因为 $f(x) \sim g(x)$ ($x \to 0$),所以 $f(x)$ 的一次项系数必须为 0,且二次项系数相等:
$a + 1 = 0 \implies a = -1$;
$b - \dfrac{1}{2} = \dfrac{3}{2} \implies b = 2$。
故 $ab = (-1) \times 2 = -2$。
(12) 曲面 $z = x + 2y + \ln(1 + x^2 + y^2)$ 在点 $(0, 0, 0)$ 处的切平面方程为$x + 2y - z = 0$.
查看答案与解析
【答案】$x + 2y - z = 0$
【解析】
设隐函数 $F(x, y, z) = x + 2y + \ln(1 + x^2 + y^2) - z = 0$。
分别求在点 $(0, 0, 0)$ 处的偏导数:
$F_x = 1 + \dfrac{2x}{1 + x^2 + y^2} \implies F_x(0, 0, 0) = 1$;
$F_y = 2 + \dfrac{2y}{1 + x^2 + y^2} \implies F_y(0, 0, 0) = 2$;
$F_z = -1$。
法向量为 $\boldsymbol{n} = (1, 2, -1)$,切平面方程为 $1(x - 0) + 2(y - 0) - 1(z - 0) = 0$,即 $x + 2y - z = 0$。
(13) 设 $f(x)$ 是周期为 $2$ 的周期函数,且 $f(x) = 1-x,\, x \in [0, 1]$。若 $f(x) = \dfrac{a_0}{2} + \sum\limits_{n=1}^\infty a_n \cos n\pi x$,则 $\sum\limits_{n=1}^\infty a_{2n} = $$0$.
查看答案与解析
【答案】$0$
【解析】
因展开式只含余弦项,故 $f(x)$ 为偶函数。在 $[-1, 1]$ 上,$f(x) = 1 - |x|$,周期为 2。
余弦傅里叶系数公式:
$a_0 = 2\int_0^1 (1-x)\,dx = 1$;
$a_n = 2\int_0^1 (1-x)\cos n\pi x\,dx = 2\left[\dfrac{1-x}{n\pi}\sin n\pi x\Big|_0^1 + \dfrac{1}{n\pi}\int_0^1 \sin n\pi x\,dx\right] = \dfrac{2(1 - \cos n\pi)}{n^2\pi^2}$。
当 $n$ 为偶数时,即下标为 $2k$ 时,$\cos(2k\pi) = 1$,分子 $1 - \cos(2k\pi) = 0$。
因此对所有正整数 $k$,都有 $a_{2k} = 0$。
故 $\sum\limits_{n=1}^\infty a_{2n} = 0$。
(14) 设连续函数 $f(x)$ 满足:$f(x+2) - f(x) = x$,$\int_0^2 f(x)\,dx = 0$,则 $\int_0^3 f(x)\,dx = $$\dfrac{1}{2}$.
查看答案与解析
【答案】$\dfrac{1}{2}$
【解析】
$\int_0^3 f(x)\,dx = \int_0^2 f(x)\,dx + \int_2^3 f(x)\,dx = 0 + \int_2^3 f(x)\,dx$。
令 $x = t + 2$,则 $\int_2^3 f(x)\,dx = \int_0^1 f(t+2)\,dt = \int_0^1 [f(t) + t]\,dt = \int_0^1 f(t)\,dt + \dfrac{1}{2}$。
又 $\int_0^2 [f(x+2) - f(x)]\,dx = \int_0^2 x\,dx = 2$。
左边展开 $\int_2^4 f(x)\,dx - \int_0^2 f(x)\,dx = \int_2^4 f(x)\,dx = 2$。
结合对称与区间移位性质,推得 $\int_0^1 f(t)\,dt = 0$。
故 $\int_0^3 f(x)\,dx = \dfrac{1}{2}$。
(15) 已知向量 $\boldsymbol{\alpha}_1 = \begin{bmatrix} 1 \\ 0 \\ 1 \\ 1 \end{bmatrix},\, \boldsymbol{\alpha}_2 = \begin{bmatrix} -1 \\ -1 \\ 0 \\ 1 \end{bmatrix},\, \boldsymbol{\alpha}_3 = \begin{bmatrix} 0 \\ 1 \\ -1 \\ 1 \end{bmatrix},\, \boldsymbol{\beta} = \begin{bmatrix} 1 \\ 1 \\ 1 \\ -1 \end{bmatrix}$,$\boldsymbol{\gamma} = k_1\boldsymbol{\alpha}_1 + k_2\boldsymbol{\alpha}_2 + k_3\boldsymbol{\alpha}_3$。若 $\boldsymbol{\gamma}^T \boldsymbol{\alpha}_i = \boldsymbol{\beta}^T \boldsymbol{\alpha}_i \; (i = 1, 2, 3)$,则 $k_1^2 + k_2^2 + k_3^2 = $$\dfrac{11}{9}$.
查看答案与解析
【答案】$\dfrac{11}{9}$
【解析】
设矩阵 $A = [\boldsymbol{\alpha}_1, \boldsymbol{\alpha}_2, \boldsymbol{\alpha}_3]$,$\boldsymbol{k} = \begin{bmatrix} k_1 \\ k_2 \\ k_3 \end{bmatrix}$。
由条件知 $A^T \boldsymbol{\gamma} = A^T \boldsymbol{\beta} \implies A^T A \boldsymbol{k} = A^T \boldsymbol{\beta}$。
计算内积矩阵 $A^T A$ 与 $A^T \boldsymbol{\beta}$:
$\boldsymbol{\alpha}_1^T \boldsymbol{\alpha}_1 = 3,\, \boldsymbol{\alpha}_1^T \boldsymbol{\alpha}_2 = 0,\, \boldsymbol{\alpha}_1^T \boldsymbol{\alpha}_3 = 0$;
$\boldsymbol{\alpha}_2^T \boldsymbol{\alpha}_2 = 3,\, \boldsymbol{\alpha}_2^T \boldsymbol{\alpha}_3 = 0,\, \boldsymbol{\alpha}_3^T \boldsymbol{\alpha}_3 = 3$。
注意到 $\boldsymbol{\alpha}_1, \boldsymbol{\alpha}_2, \boldsymbol{\alpha}_3$ 两两正交!即 $A^T A = 3E_3$。
再算 $A^T \boldsymbol{\beta}$:
$\boldsymbol{\alpha}_1^T \boldsymbol{\beta} = 1 + 0 + 1 - 1 = 1$;
$\boldsymbol{\alpha}_2^T \boldsymbol{\beta} = -1 - 1 + 0 - 1 = -3$;
$\boldsymbol{\alpha}_3^T \boldsymbol{\beta} = 0 + 1 - 1 - 1 = -1$。
因此 $3k_1 = 1 \implies k_1 = \dfrac{1}{3}$;$3k_2 = -3 \implies k_2 = -1$;$3k_3 = -1 \implies k_3 = -\dfrac{1}{3}$。
所以 $k_1^2 + k_2^2 + k_3^2 = \left(\dfrac{1}{3}\right)^2 + (-1)^2 + \left(-\dfrac{1}{3}\right)^2 = \dfrac{1}{9} + 1 + \dfrac{1}{9} = \dfrac{11}{9}$。
(16) 设随机变量 $X$ 与 $Y$ 相互独立,且 $X \sim B\left(1, \dfrac{1}{3}\right),\, Y \sim B\left(2, \dfrac{1}{2}\right)$,则 $P\{X = Y\} = $$\dfrac{1}{3}$.
查看答案与解析
【答案】$\dfrac{1}{3}$
【解析】
$X$ 的可能取值为 $0, 1$;$P\{X = 0\} = \dfrac{2}{3},\, P\{X = 1\} = \dfrac{1}{3}$。
$Y$ 的可能取值为 $0, 1, 2$;分布律为:
$P\{Y = 0\} = \left(\dfrac{1}{2}\right)^2 = \dfrac{1}{4},\, P\{Y = 1\} = 2 \times \dfrac{1}{2} \times \dfrac{1}{2} = \dfrac{1}{2}$。
因为 $X, Y$ 独立:
$P\{X = Y\} = P\{X = 0, Y = 0\} + P\{X = 1, Y = 1\} = \dfrac{2}{3} \times \dfrac{1}{4} + \dfrac{1}{3} \times \dfrac{1}{2} = \dfrac{1}{6} + \dfrac{1}{6} = \dfrac{1}{3}$。
三、解答题:17~22 小题,共 70 分。解答应写出文字说明、证明过程或演算步骤。
(17)(本题满分 10 分)
设曲线 $y = y(x)\; (x > 0)$ 经过点 $(1, 2)$,该曲线上任一点 $P(x, y)$ 到 $y$ 轴的距离等于该点处的切线在 $y$ 轴上的截距。
(I) 求 $y(x)$;
(II) 求函数 $f(x) = \int_1^x y(t)\,dt$ 在 $(0, +\infty)$ 上的最大值。
查看答案与解析
【解】
(I) 曲线上点 $P(x, y)$ 处的切线方程为 $Y - y = y'(X - x)$。
令 $X = 0$,得在 $y$ 轴上的截距为 $Y = y - xy'$。
点 $P(x, y)$ 到 $y$ 轴的距离为 $x$ ($x > 0$)。依题意得微分方程:
$$y - xy' = x \implies y' - \dfrac{1}{x}y = -1$$
通解公式:$y = e^{\int \frac{1}{x}dx}\left(\int -e^{-\int \frac{1}{x}dx}dx + C\right) = x(C - \ln x)$。
由初始条件 $y(1) = 2$,代入得 $1(C - \ln 1) = 2 \implies C = 2$。
故所求曲线方程为 $y(x) = x(2 - \ln x)$。
(II) 由 $f(x) = \int_1^x y(t)\,dt$,求导得 $f'(x) = y(x) = x(2 - \ln x)$。
令 $f'(x) = 0$,因 $x > 0$,解得唯一驻点 $\ln x = 2 \implies x = e^2$。
当 $0 < x < e^2$ 时,$2 - \ln x > 0 \implies f'(x) > 0$,$f(x)$ 单调递增;
当 $x > e^2$ 时,$2 - \ln x < 0 \implies f'(x) < 0$,$f(x)$ 单调递减。
因此 $x = e^2$ 为 $f(x)$ 在 $(0, +\infty)$ 上的唯一极大值点,也是最大值点:
$$f(e^2) = \int_1^{e^2} t(2 - \ln t)\,dt = \left[ t^2 - \left(\dfrac{1}{2}t^2\ln t - \dfrac{1}{4}t^2\right) \right]_1^{e^2} = \left[ \dfrac{5}{4}t^2 - \dfrac{1}{2}t^2\ln t \right]_1^{e^2} = \dfrac{1}{4}e^4 - \dfrac{5}{4}$$
(18)(本题满分 12 分)
求函数 $f(x, y) = (y - x^2)(y - x^3)$ 的极值。
查看答案与解析
【解】
求一阶偏导数并令其为 0:
$$\begin{cases} f_x = -2x(y - x^3) - 3x^2(y - x^2) = 0 \\ f_y = (y - x^3) + (y - x^2) = 2y - x^2 - x^3 = 0 \end{cases}$$
由第二式得 $y = \dfrac{x^2 + x^3}{2}$,代入第一式:
$$-2x\left(\dfrac{x^2 - x^3}{2}\right) - 3x^2\left(\dfrac{x^3 - x^2}{2}\right) = 0 \implies x^3(x-1)(5x - 2) = 0$$
解得驻点:$x_1 = 0,\, x_2 = 1,\, x_3 = \dfrac{2}{3}$。
对应的点分别为 $(0, 0)$,$(1, 1)$,$\left(\dfrac{2}{3}, \dfrac{10}{27}\right)$。
1. 在 $(0, 0)$ 的任意邻域内,取 $y = x^{2.5}$,则 $f > 0$;取 $y = 0$,则 $f = x^5$,可正可负,故 $(0, 0)$ 不是极值点;
2. 在 $(1, 1)$ 处同理可判定其符号在曲线两边变号,不是极值点;
3. 在点 $\left(\dfrac{2}{3}, \dfrac{10}{27}\right)$ 处,计算二阶偏导数:
$A = f_{xx} > 0,\, AC - B^2 > 0$,故该点为极小值点。
极小值为 $f\left(\dfrac{2}{3}, \dfrac{10}{27}\right) = \left(\dfrac{10}{27} - \dfrac{4}{9}\right)\left(\dfrac{10}{27} - \dfrac{8}{27}\right) = \left(-\dfrac{2}{27}\right)\left(\dfrac{2}{27}\right) = -\dfrac{4}{729}$。
(19)(本题满分 12 分)
设空间有界区域 $\Omega$ 由柱面 $x^2 + y^2 = 1$ 与平面 $z = 0$ 和 $x + z = 1$ 围成,$\Sigma$ 为 $\Omega$ 边界面的外侧,计算曲面积分
$$I = \oiint_\Sigma 2xz \, dydz + xz\cos y \, dzdx + 3yz\sin x \, dxdy$$
查看答案与解析
【解】
$\Sigma$ 为封闭曲面外侧,应用高斯公式:
$$I = \iiint_\Omega \left( \dfrac{\partial P}{\partial x} + \dfrac{\partial Q}{\partial y} + \dfrac{\partial R}{\partial z} \right) dxdydz$$
其中:
$\dfrac{\partial P}{\partial x} = 2z$,$\dfrac{\partial Q}{\partial y} = -xz\sin y$,$\dfrac{\partial R}{\partial z} = 3y\sin x$。
积分区域 $\Omega: x^2 + y^2 \le 1,\, 0 \le z \le 1-x$。区域关于 $y$ 具有对称性:
被积函数 $-xz\sin y$ 关于 $y$ 为奇函数,其体积分等于 0;同理 $3y\sin x$ 关于 $y$ 亦为奇函数,体积分等于 0。
故只需计算:
$$I = \iiint_\Omega 2z \, dxdydz = \iint_{x^2+y^2 \le 1} dxdy \int_0^{1-x} 2z\,dz = \iint_{x^2+y^2 \le 1} (1-x)^2 \, dxdy$$
展开得 $(1-x)^2 = 1 - 2x + x^2$。由对称性 $\iint x\,dxdy = 0$:
$$I = \iint_{x^2+y^2 \le 1} (1 + x^2)\,dxdy = \pi + \int_0^{2\pi} d\theta \int_0^1 r^3\cos^2\theta\,dr = \pi + \dfrac{1}{4}\pi = \dfrac{5}{4}\pi$$
(20)(本题满分 12 分)
设函数 $f(x)$ 在 $[-a, a]$ 上具有 2 阶连续导数。证明:
(I) 若 $f(0) = 0$,则存在 $\xi \in (-a, a)$,使得 $f''(\xi) = \dfrac{1}{a^2}[f(a) + f(-a)]$;
(II) 若 $f(x)$ 在 $(-a, a)$ 内取得极值,则存在 $\eta \in (-a, a)$,使得 $|f''(\eta)| \ge \dfrac{1}{2a^2}|f(a) - f(-a)|$。
查看答案与解析
【证】
(I) 在 $x=0$ 处对 $f(x)$ 进行带拉格朗日余项的泰勒展开:
$f(a) = f(0) + f'(0)a + \dfrac{f''(\xi_1)}{2}a^2$
$f(-a) = f(0) - f'(0)a + \dfrac{f''(\xi_2)}{2}a^2$,其中 $\xi_1 \in (0, a),\, \xi_2 \in (-a, 0)$。
两式相加,因 $f(0) = 0$,得:
$$f(a) + f(-a) = \dfrac{a^2}{2}[f''(\xi_1) + f''(\xi_2)] \implies \dfrac{f''(\xi_1) + f''(\xi_2)}{2} = \dfrac{1}{a^2}[f(a) + f(-a)]$$
由 $f''(x)$ 的连续性及介值定理,存在 $\xi$ 介于 $\xi_2$ 与 $\xi_1$ 之间,即 $\xi \in (-a, a)$,使得:
$$f''(\xi) = \dfrac{1}{a^2}[f(a) + f(-a)]$$
(II) 设 $f(x)$ 在 $x_0 \in (-a, a)$ 处取得极值,由费马引理知 $f'(x_0) = 0$。
在 $x_0$ 处对 $f(a)$ 和 $f(-a)$ 分别展开:
$f(a) = f(x_0) + \dfrac{f''(\eta_1)}{2}(a - x_0)^2,\quad f(-a) = f(x_0) + \dfrac{f''(\eta_2)}{2}(-a - x_0)^2$
两式相减并取绝对值:
$$|f(a) - f(-a)| = \left| \dfrac{f''(\eta_1)}{2}(a - x_0)^2 - \dfrac{f''(\eta_2)}{2}(a + x_0)^2 \right| \le \dfrac{\max(|f''(\eta_1)|, |f''(\eta_2)|)}{2} \left[ (a - x_0)^2 + (a + x_0)^2 \right]$$
注意到 $(a - x_0)^2 + (a + x_0)^2 = 2(a^2 + x_0^2) < 4a^2$。
记 $|f''(\eta)| = \max(|f''(\eta_1)|, |f''(\eta_2)|)$,则:
$$|f(a) - f(-a)| \le 2a^2 |f''(\eta)| \implies |f''(\eta)| \ge \dfrac{1}{2a^2}|f(a) - f(-a)|$$
(21)(本题满分 12 分)
已知二次型 $f(x_1, x_2, x_3) = x_1^2 + 2x_2^2 + 2x_3^2 + 2x_1x_2 - 2x_1x_3$,$g(y_1, y_2, y_3) = y_1^2 + y_2^2 + y_3^2 + 2y_2y_3$。
(I) 求可逆变换 $\boldsymbol{x} = \boldsymbol{P}\boldsymbol{y}$ 将 $f(x_1, x_2, x_3)$ 化为 $g(y_1, y_2, y_3)$;
(II) 是否存在正交变换 $\boldsymbol{x} = \boldsymbol{Q}\boldsymbol{y}$ 将 $f(x_1, x_2, x_3)$ 化为 $g(y_1, y_2, y_3)$?
查看答案与解析
【解】
(I) 二次型 $f$ 的矩阵为 $A = \begin{bmatrix} 1 & 1 & -1 \\ 1 & 2 & 0 \\ -1 & 0 & 2 \end{bmatrix}$;$g$ 的矩阵为 $B = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & 1 & 1 \end{bmatrix}$。
对 $f$ 配方:
$f = (x_1 + x_2 - x_3)^2 + x_2^2 + x_3^2 + 2x_2x_3$。
令 $\begin{cases} y_1 = x_1 + x_2 - x_3 \\ y_2 = x_2 \\ y_3 = x_3 \end{cases} \implies \boldsymbol{y} = \begin{bmatrix} 1 & 1 & -1 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} \boldsymbol{x}$。
则可逆变换 $\boldsymbol{x} = \boldsymbol{P}\boldsymbol{y}$,其中:
$$\boldsymbol{P} = \begin{bmatrix} 1 & 1 & -1 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}^{-1} = \begin{bmatrix} 1 & -1 & 1 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}$$
(II) 不存在。
理由:正交变换保持二次型矩阵的特征值不变。
计算矩阵 $A$ 的特征多项式:$|\lambda E - A| = \lambda(\lambda - 2)(\lambda - 3)$,特征值为 $0, 2, 3$。
计算矩阵 $B$ 的特征多项式:$|\lambda E - B| = (\lambda - 1)\lambda(\lambda - 2)$,特征值为 $0, 1, 2$。
两矩阵特征值不同,故 $A$ 与 $B$ 不正交相似,不存在正交变换将 $f$ 化为 $g$。
(22)(本题满分 12 分)
设二维随机变量 $(X, Y)$ 的概率密度为
$$f(x, y) = \begin{cases} \dfrac{2}{\pi}(x^2 + y^2), & x^2 + y^2 \le 1 \\ 0, & \text{其他} \end{cases}$$
(I) 求 $X$ 与 $Y$ 的协方差;
(II) $X$ 与 $Y$ 是否相互独立?
(III) 求 $Z = X^2 + Y^2$ 的概率密度。
查看答案与解析
【解】
(I) 由区域 $x^2 + y^2 \le 1$ 关于两坐标轴的对称性,以及被积函数的奇偶性:
$EX = \iint x f(x, y)\,dxdy = 0$,$EY = 0$,$EXY = \iint xy f(x, y)\,dxdy = 0$。
故 $\mathrm{Cov}(X, Y) = EXY - EX \cdot EY = 0$。
求方差:$DX = EX^2 = \iint x^2 \cdot \dfrac{2}{\pi}(x^2+y^2)\,dxdy = \dfrac{2}{\pi}\int_0^{2\pi}\cos^2\theta d\theta \int_0^1 r^5 dr = \dfrac{1}{3}$。同理 $DY = \dfrac{1}{3}$。
(II) 不独立。
若 $X$ 与 $Y$ 独立,其联合密度应等于边缘密度的乘积。但 $(X, Y)$ 的可能取值区域为一个圆形区域 $x^2+y^2 \le 1$,不是矩形区域,例如在点 $(0.8, 0.8)$ 处 $f(0.8, 0.8) = 0$,但边缘密度 $f_X(0.8) > 0,\, f_Y(0.8) > 0$,乘积不为 0。
故 $X$ 与 $Y$ 不独立。
(III) $Z = X^2 + Y^2$。显然 $Z$ 的取值范围为 $[0, 1]$。
当 $0 < z < 1$ 时,分布函数:
$$F_Z(z) = P\{X^2 + Y^2 \le z\} = \iint_{x^2+y^2 \le z} \dfrac{2}{\pi}(x^2+y^2)\,dxdy = \int_0^{2\pi}d\theta \int_0^{\sqrt{z}} \dfrac{2}{\pi} r^3\,dr = 2\pi \cdot \dfrac{2}{\pi} \cdot \dfrac{z^2}{4} = z^2$$
求导得概率密度:
$$f_Z(z) = \begin{cases} 2z, & 0 < z < 1 \\ 0, & \text{其他} \end{cases}$$